Gdy opadły najpoważniejsze obawy związane ze skutkami przedłużającej się recesji, aż 81% CEO jest przekonanych, iż ich organizacje zanotują wzrost przychodów w 2010 r. Zapytani o perspektywę 3-letnią, zdecydowana większość z 1198 prezesów biorących udział w badaniu jest dobrej myśli – we wzrost przychodów wierzy 92% ankietowanych w 13 -tym dorocznym badaniu Global CEO Survey, przeprowadzanym przez PricewaterhouseCoopers. Premiera badania CEO Survey miała miejsce podczas Światowego Forum Ekonomicznego w Davos w Szwajcarii.

W tegorocznej ankiecie, 31% CEO stwierdziło, że jest obecnie „niezwykle pewnych” krótkoterminowych perspektyw, co oznacza wzrost o 10 punktów procentowych w stosunku do zeszłorocznego raportu, w którym odnotowano najniższy poziom pewności wśród CEO odkąd PwC zaczęło monitorować ten wskaźnik. W ocenie najbliższych 12 miesięcy, jedynie 18% respondentów podtrzymuje nastawienie pesymistyczne względem tendencji wzrostowej we własnych przedsiębiorstwach, podczas gdy rok temu stosunek optymistów do pesymistów wynosił odpowiednio 64 do 35%. W perspektywie 3 letniej, liczba pesymistów maleje w tegorocznym badaniu do zaledwie 4%.

Najwyższą pewnością wzrostu cechują się CEO z największych przedsiębiorstw  - w grupie firm o dochodach powyżej 10 mld  przekonanie o rozwoju jest o 13 punktów procentowych wyższe od średniej globalnej. Na przeciwnym biegunie znajdują się najmłodsze firmy – prezesi organizacji działających na rynku poniżej 5 lat, wykazują się najniższym poziomem optymizmu.

„Obawy przed globalnym załamaniem gospodarczym ustąpiły i CEO z większym optymizmem oceniają perspektywy rozwoju” – powiedziała Olga Grygier-Siddons, prezes PricewaterhouseCoopers w Polsce. „Optymizm CEO hamuje jednak wolne tempo ożywienia na świecie oraz skutki redukcji kosztów i innych działań podjętych w celu przetrwania trudnych czasów. Najlepsze perspektywy na szybki powrót prosperity mają te firmy, które umiały zrównoważyć cele krótko i długo-okresowe czyli poradziły sobie z recesją, ale jednocześnie są przygotowane na nadejście ożywienia w gospodarce.”

Poprawa nastrojów przełożyła się na planowany wzrost zatrudnienia, którego spodziewa się niemal 40% CEO. Na drugim biegunie znajduje się 25% ankietowanych, którzy planują w ciągu najbliższego roku zmniejszenie liczebności zespołów. Przewaga tworzonych miejsc pracy nad redukowanymi jest bardzo pozytywnym sygnałem, szczególnie że w ciągu ostatnich 12 miesięcy niemal połowa CEO na świecie zmniejszyła stan kadrowy. Najwięcej miejsc pracy przybywać będzie w sektorach: bankowym, usług dla biznesu, nowych technologii, budownictwie, ubezpieczeniach i handlu.

Zatrudnienie nowych pracowników w 2010 r. planuje ponad ¼ prezesów w Europie Środkowo –Wschodniej, przy czym należy pamiętać iż do grupy tej wchodzą także przedsiębiorstwa rosyjskie i ukraińskie, wciąż zmagające się z poważnymi konsekwencjami kryzysu (przykładowo 60% CEO z Rosji zwalniało pracowników w 2009 r.). Ankieta ujawniła uderzające różnice pomiędzy CEO z gospodarek wschodzących a krajów rozwiniętych w poziomie pewności, a co za tym idzie, w odczuwaniu globalnej recesji. Przykładowo, w Ameryce Północnej i Europie około 80% ankietowanych stwierdziło, że spodziewa się wzrostu przychodów w przyszłym roku. Dla porównania, odsetek takich samych odpowiedzi w Ameryce Łacińskiej, Chinach i Hong Kongu wyniósł 91%, zaś w Indiach 97%.

Wyniki wyrównują się w ocenie dłuższej perspektywy. W sumie ponad 90% CEO wyraziło przekonanie o wzroście przychodów w ciągu następnych trzech lat. Wyniki uzyskane na progu nowej dekady są porównywalne do poziomu pewności, jaki CEO prezentowali w ankiecie PwC w 2000 r. Jednakże 10 lat temu podział gospodarczy był zupełnie inny – 42% CEO z Ameryki Północnej było nastawionych niezwykle optymistyczne, dwukrotnie przebijając odsetek podobnie myślących szefów firm w Azji.

Jeżeli chodzi o przyszłe perspektywy, 51% wszystkich CEO uważa, że do odbicia w gospodarkach ich krajów dojdzie najwcześniej w drugiej połowie 2010 r., a prawie 1/3 że dopiero w 2011 r. Trzynaście procent uważa, że ożywienie już jest widoczne. Powrót do wzrostów najszybciej odbywa się w Chinach, gdzie ożywienie zaczęło się już w 2009 r. zdaniem 67% ankietowanych. Jednakże niemal 2/3 CEO w USA, 48% w Europie Środkowo – Wschodniej  i ponad 70% w Europie Zachodniej sądzi, że odwrócenie trendów nie zacznie się aż do drugiej połowy 2010 r.

„Jeżeli spojrzymy na polski rynek, warto zwrócić uwagę iż zarówno pewność dotycząca poprawy ogólnej koniunktury gospodarczej, jak i pewność wzrostu przychodów jest wyższa niż średnio na świecie, za tym optymizmem nie idą jednak plany wzrostu zatrudnienia. Świadczy to o tym, iż polskie firmy wciąż widzą potrzebę i możliwość zwiększania efektywności pracy” – podsumowuje prof. Witold Orłowski, główny doradca ekonomiczny PricewaterhouseCoopers.

Pozostałe najważniejsze wnioski z 13-tego, dorocznego badania PwC Global CEO Survey:

Obawy przed przyszłością

Przedłużająca się światowa recesja pozostaje największym zmartwieniem CEO na całym świecie (65%), wyprzedzając nieco strach przed nadmiernym poziomem regulacji (60%). Nadmierny poziom regulacji częściej niż jakiekolwiek inne zagrożenie wywoływał „silne obawy” na świecie (27%). Warto przy tym zwrócić uwagę, iż w regionie Europy Środkowo – Wschodniej jedynie 46% respondentów podziela obawy kolegów z innych rynków (w 2009 r. 48% w naszym regionie i 55% na świecie). Do istotnych zagrożeń biznesowych należy także zaliczyć niestabilność rynków kapitałowych (55% i 58% odpowiednio w Europie Środkowo – Wschodniej i na świecie) oraz znaczne wahania kursów walut, częściej sygnalizowane przez prezesów z naszego regionu (62%). Natomiast z drugiej strony skali, jako najmniej zagrażające rozwojowi biznesu, były wymieniane obawy związane z terroryzmem i brakami infrastrukturalnymi jako hamulcami wzrostu (30%).

Na liście pierwszych 10 trosk prezesów w tegorocznym badaniu nie znalazły się obawy związane z dostępem do kapitału. Wydaje się jednak, iż pojawią się z dużą siłą w 2011 roku, gdyż napięcia związane z finansowaniem występują z reguły jako konsekwencja ożywienia gospodarczego. Ponad  50% CEO ankietowanych w tym roku obawia się, że dostęp do finansowania bankowego będzie utrudniony po odbiciu gospodarki, a 45% spodziewa się trudności w dostępie do kapitału z rynku długu.

Gorzko-słodkie relacje z regulatorami

Sześćdziesiąt dziewięć procent ankietowanych widzi bliższą współpracę rządu z sektorem prywatnym jako metodę poprawy jakości tworzonych regulacji, a rolę rządów jako strażnika przejrzystości i stabilności prawa (67%). Ankietowani przedstawiciele biznesu oczekują więcej wsparcia regulacyjnego w obszarze ochrony środowiska i konsumentów oraz aktywnej roli regulatorów w zakresie ochrony własności intelektualnej, a także działań na rzecz stabilizacji sektora finansowego. Jak wynika z badania, większość CEO podchodziła z optymizmem do rządowych starań o wyeliminowanie zagrożeń systemowych, takich jak kolejny kryzys gospodarczy. Sześćdziesiąt pięć procent globalnych respondentów zgadzało się, że współpraca regulacyjna pozwoli pomyślnie zniwelować zagrożenia systemowe. Z drugiej jednak strony, ankietowani CEO sprzeciwiali się wprowadzaniu własności państwowej w sektorze prywatnym nawet w najtrudniejszych czasach, choć niemal połowa zgodziła się, że własność rządowa pomaga ustabilizować branżę w trakcie kryzysu. Prezesi z dwóch sektorów, które otrzymały znaczne wparcie rządowe podczas kryzysu – motoryzacyjnego i bankowego – należeli do grona ankietowanych, którzy najbardziej cenili własność rządową w trudnych czasach.

Większość CEO niechętnym okiem patrzy na regulacje w obszarze rynku pracy, dostępu do kapitału i inwestycji zagranicznych, oczekuje natomiast zniesienia barier dla innowacyjności.

Ponad 2/3 ankietowanych nie zgodziło się z opinią, iż rządy zmniejszyły ogólny poziom obciążeń regulacyjnych.

Zwalczanie skutków recesji

Niemal 90% ankietowanych CEO przyznało, że ich firmy, aby poradzić sobie z recesją, wdrożyły w ciągu ostatnich 12 miesięcy programy redukcji kosztów. Celowały w tym zwłaszcza firmy z USA, Europy Zachodniej i Wielkiej Brytanii. Kwestia zarządzania kosztami pozostanie na agendzie CEO na dłużej  - niemal 80% ankietowanych stwierdziło, że będzie dążyć do ograniczenia kosztów w ciągu najbliższych trzech lat.

Zaufanie publiczne i zachowania konsumentów

Ponad ¼ ankietowanych CEO uważa, że reputacja ich branży została naruszona przez kryzys. Jednocześnie jednak aż 61% CEO w sektorze bankowo-kapitałowym stwierdziło, że doszło w ich branży do spadku zaufania.

Niemal połowa CEO obawia się, że recesja spowodowała trwałe zmiany w zachowaniach konsumentów.  Większość twierdzi, że konsumenci będą zwracać większą uwagę na reputację społeczną firmy (64%), wydawać mniej, a więcej oszczędzać (63%) lub aktywniej uczestniczyć w rozwoju produktów (60%).

Zarządzanie ryzykiem

Recesja sprawiła, że zarządzanie ryzykiem stało się w oczach CEO ważniejszym zagadnieniem.  Czterdzieści jeden procent ankietowanych zamierza wprowadzić w swoich firmach znaczne zmiany w podejściu do ryzyka, zaś kolejne 43% planuje pewne zmiany w tym obszarze.

Rady dyrektorów coraz mocniej angażują się w najważniejsze aspekty zarządzania, takie jak ocena ryzyka strategicznego, monitorowanie kondycji finansowej czy nadzorowanie strategii firmy.

Zmiany klimatu

Ponad 60% CEO stwierdziło, że ich firmy przygotowują się na skutki inicjatyw zapobiegających zmianom klimatu. Uważają jednocześnie, że podejmowane działania poprawią reputację ich firm. Recesja miała niewielki wpływ na ruch ekologiczny; 61% firm prowadzących inicjatywy klimatyczne nie dostrzegło wpływu kryzysu na swoje strategie, zaś 17% zwiększyło w zeszłym roku inwestycje w tym obszarze.

Więcej o metodologii badania

Na potrzeby 13-tego dorocznego badania Global CEO Survey firmy PricewaterhouseCoopers przeprowadzono w ostatnim kwartale 2009 r. 1 198 wywiadów z dyrektorami generalnymi z 52 krajów. Większość tych wywiadów odbyła się przez telefon.  Badanie było koordynowane przez dział PricewaterhouseCoopers International Survey Unit z siedzibą w Belfaście w Północnej Irlandii, we współpracy z kierownikami projektów i globalną radą doradczą, składającą się z partnerów PwC. W rozbiciu na regiony, 535 wywiadów przeprowadzono w Europie (Austria, Belgia, Cypr, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rosja, Szwajcaria, Szwecja, Turcja, Ukraina, Węgry, Wielka Brytania, Włochy), 289 w rejonie Azji i Pacyfiku (Australia, Chiny/Hong Kong, Indie, Indonezja, Japonia, Korea Malezja, Singapur, Tajwan, Tajlandia, Wietnam),167 w Ameryce Łacińskiej (Argentyna, Boliwia, Brazylia, Chile, Ekwador, Kolumbia, Meksyk, Paragwaj, Peru, Urugwaj, Wenezuela), 139 w Ameryce Północnej (USA, Kanada) i 68 na Bliskim Wschodzie i w Afryce.