Przeciętnemu mieszkańcowi Unii Europejskiej zostaje w kieszeni ok. 70% jego pensji brutto. Pozostałą część wynagrodzenia brutto pochłania podatek dochodowy od osób fizycznych (ok. 20%) oraz pracownicza część składki na ubezpieczenia społeczne (ok. 10%). W zestawieniu PricewaterhouseCoopers (PwC) Polska wypada stosunkowo wysoko: przeciętnie pracownik w Polsce otrzymuje „na rękę” 74% wynagrodzenia brutto, czyli powyżej średniej europejskiej.

Jak wynika z raportu PwC pt. „Opodatkowanie osób fizycznych w Unii Europejskiej”, obciążenia podatkowe (podatek PIT i składki na ubezpieczenia społeczne) w UE pochłaniają prawie jedną trzecią wynagrodzenia brutto. Co ciekawe, wysokość wynagrodzenia netto w poszczególnych krajach istotnie się różni: Hiszpanie zachowują aż 83% swojej pensji brutto, niewiele mniej Estończycy (82%), podczas gdy na Węgrzech i w Belgii pracownikom zostaje w kieszeni niewiele ponad połowa ich wynagrodzenia brutto – odpowiednio 56% i 55%. Polska z wynikiem 74% uplasowała się powyżej średniej dla całej Unii, która wyniosła 70%.

Joanna Narkiewicz-Tarłowska, starszy menedżer w dziale prawno-podatkowym w PwC, powiedziała:

„Większość pracowników udaje się do pracy mając na uwadze właśnie to, ile pieniędzy ostatecznie weźmie ze sobą do domu, a ile będzie musiała oddać na rzecz państwa. Opodatkowanie osób fizycznych jest ze swojej natury tematem społecznie i politycznie wrażliwym, jednak w najbliższych latach rządy krajów członkowskich UE staną zapewne przed koniecznością reform i w tym zakresie.”

Powyżej średniej wartości wynagrodzenia netto dla całej UE (tj. ponad 70%) znalazły się wszystkie kraje, w których obowiązuje podatek liniowy (Bułgaria, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia i Słowacja). Stawka liniowa PIT przyczynia się do zwiększonego wynagrodzenia netto w stosunku do brutto: w krajach o progresywnej skali podatkowej średnia pensja netto wynosi ok. 68%, podczas gdy w krajach z podatkiem liniowym jest ona przeciętnie o 10 punktów procentowych wyższa. Niemniej jednak mieszkańcy niektórych krajów z progresywnym systemem podatkowym mogą cieszyć się średnim wynagrodzeniem netto na poziomie zbliżonym do średniego netto w najwyżej uplasowanych krajach z podatkiem liniowym. Należą do nich Hiszpanie (ok. 83%) i Cypryjczycy (ok. 81%). Jest to efekt nie tylko poziomu obciążeń podatkowych, ale także wysokości pracowniczej części składek na ubezpieczenia społeczne.

Autorzy raportu PwC przeanalizowali ponadto obciążenia podatkowe osób fizycznych w UE w czterech modelowych scenariuszach:

Scenariusz 1) - osoba fizyczna nieposiadająca rodziny (współmałżonka i dzieci) uzyskująca średnie wynagrodzenie;

Scenariusz 2) – osoba w związku małżeńskim i posiadająca dwoje dzieci, zarabiająca średnie wynagrodzenie;

Scenariusz 3) – osoba nieposiadająca rodziny, uzyskująca pięciokrotność średniego wynagrodzenia;

Scenariusz 4) – osoba w związku małżeńskim i posiadająca dwoje dzieci, zarabiająca pięciokrotność średniego wynagrodzenia.

Z porównania powyższych scenariuszy wynika, że dzięki prorodzinnym ulgom podatkowym (takim jak np. ulga na dzieci, wspólne rozliczenie roczne itp.) zmniejszają się obciążenia podatkowe, czyli wynagrodzenie netto jest większe. W odniesieniu do średnich zarobków „zysk” podatnika wynikający z zastosowania ulg rodzinnych może wynosić 13 punktów procentowych (na Słowacji) czy nawet 15 punktów procentowych (w Czechach).

Jeszcze większe różnice można zaobserwować porównując wynagrodzenie netto podatnika o średnich zarobkach i podatnika uzyskującego pięciokrotność średniej krajowej. Generalna prawidłowość wskazuje, że w miarę wzrostu wynagrodzenia zmniejsza się procent dochodu netto. Np. w Szwecji pensja netto pracownika zarabiającego pięciokrotność średniej krajowej jest o 23 punkty procentowe niższa niż w przypadku osoby średnio zarabiającej. Co ciekawe, w Bułgarii pozycja netto w przypadku osób zamożnych (zarówno singli, jak i osób posiadających rodziny) jest relatywnie wyższa niż w odniesieniu do podatników o średnich zarobkach.