Małe i średnie przedsiębiorstwa udowodniły, że stanowią filar wielu współczesnych gospodarek. W rozwoju gospodarczym Polski sektor MSP także ma ogromny udział – stanowią ok. 99,8 proc. wszystkich firm), tworzą ok. 67 proc. miejsc pracy i wytwarzają ok. 48,6 proc. PKB. W UE blisko 99 proc. firm należy do sektora MSP – zatrudniają do 250 pracowników, zapewniają 2/3 miejsc i wytwarzają prawie 60 proc. PKB.

W pierwszej częaści artykułu udowodniłem, że sektor MSP istotnie wpływa na gospodarkę, a szczególnie na rynek pracy. Zaprezentowałem także kryteria klasyfikacji MSP w Polsce, UE i wybranych gospodarkach światowych, m.in. w USA, Japonii czy Kanadzie. W tej części skoncentruję się na formach wspierania MSP.

Formy wspierania MSP w Polsce i krajach UE
MSP - pomimo że stanowią ważny element w rozwoju wielu gospodarek, nie tylko państw europejskich - są także głównym źródłem zatrudnienia, inwestycji, innowacji i wzrostu. W opracowaniu z 2005 r. pt. "Krajowy Fundusz Kapitałowy, jako uzupełnienie systemu wspierania rozwoju sektora MSP" Ministerstwo Gospodarki i Pracy wskazuje na trzy kwestie, które wpływają na proces rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw:

• bariery rynkowe i otoczenia, wiążące się z problemami wynikającymi z ogólnej sytuacji gospodarczej (wahania koniunktury), jak i zmian natężenia konkurencji,
• problemy zarządzania, wynikające z niewystarczającej wiedzy i umiejętności przedsiębiorców oraz kadry zarządzającej. W większości przypadków problemy te są umniejszane przez przedsiębiorców, ale faktycznie istnieją i stanowią istotną przeszkodę w rozwoju,
• bariery finansowe (www.nsrr.gov.pl).

Pokonanie tych przeszkód, które warunkują działanie małych i średnich przedsiębiorstw, powinno stać się jednym z priorytetów kształtowania polityki gospodarczej.

Dostęp do kapitału przez małe i średnie przedsiębiorstwa jest utrudniony z uwagi na fakt, iż podmioty te najczęściej posiadają małe zasoby kapitałowe. Także płynność finansowa wpływa na problemy spełnienia kryteriów otrzymania kredytów bankowych. Szczególne trudności napotykają podmioty, które oferują "nieznane" na rynku innowacyjne produkty. Nieufność podmiotów, które udzielają pożyczek i kredytów, zmusza podmioty do formułowania ryzykownych planów działania. Ważna jest więc pomoc organów administracyjnych w celu wspierania małych i średnich przedsiębiorstw w zakresie uzyskania pożyczek i kredytów.

Kierując się wyborem źródeł finansowania działalności, przedsiębiorstwa powinny uwzględniać m.in. szybkość pozyskania kapitału, zabezpieczenie zwrotu kapitału, wartość kapitału, o który ubiega się przedsiębiorca, koszt pozyskania kapitału, stopień ryzyka związanego z pozyskaniem kapitału z danego źródła, okres i harmonogram zwrotu kapitału, stopień zagrożenia przejęcia kontroli nad firmą.

Wyrazem działań, jakie powinny być podjęte przez organy administracji publicznej w zakresie pomocy dla małych i średnich przedsiębiorstw, są zapisy ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Działania te powinny odnosić się do:

• wspierania rozwoju przedsiębiorczości, poprzez tworzenie warunków do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej, w szczególności wspierania MSP,
• inicjowania zmian stanu prawnego sprzyjającego rozwojowi mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców, w tym dotyczących dostępu do środków finansowych pochodzących z kredytów i pożyczek oraz poręczeń kredytowych,
• wspierania inwestycji umożliwiających finansowanie działalności gospodarczej na dogodnych warunkach, w ramach realizowanych programów rządowych,
• wyrównywania warunków wykonywania działalności gospodarczej ze względu na obciążenia publicznoprawne,
• ułatwienia dostępu do informacji, szkoleń i doradztwa,
• wspierania instytucji i organizacji działających na rzecz przedsiębiorców,
• promowania współpracy mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców z innymi przedsiębiorcami polskimi i zagranicznymi.

Instytucją, która została powołana do działań związanych z rozwojem mikroprzedsiębiorców, małych i średnich firm w Polsce jest Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.

Ważnym aspektem funkcjonowania tego typu podmiotów jest fakt, że zadania "Agencji" oraz formy ich realizacji zostały określone aktem normatywnym o randze ustawowej.
Do zadań Agencji należy m.in.:

• wspieranie rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz działalności innowacyjnej poprzez świadczenie usług doradczych i eksperckich, organizowanie szkoleń i seminariów, opracowywanie i wydawanie publikacji, udzielanie pomocy finansowej przeznaczonej na wspomaganie inwestycji;
• wzmacnianie potencjału podmiotów działających na rzecz rozwoju gospodarczego, innowacyjności, zatrudnienia lub rozwoju zasobów ludzkich.

Jako formy pomocy finansowej podmiotom wskazanym w ustawie przyjęto: bezzwrotne wsparcie finansowe, pożyczki, finansowanie kosztów usług świadczonych przez usługodawców bezpłatnie lub za odpłatnością niższą od ceny rynkowej.

Istotną funkcję w wspieraniu działania małych i średnich przedsiębiorstw, w tym "dostarczaniu" kapitału inwestycyjnego, odgrywają inwestycje private equity. Jak wskazano w opracowaniu Ministerstwa Gospodarki i Pracy, pt. "Krajowy Fundusz Kapitałowy, jako uzupełnienie systemu wspierania rozwoju sektora MSP", inwestycje typu private eguity to "średnio i długoterminowe inwestycje w przedsiębiorstwa, które mają szansę osiągnięcia ponadprzeciętnego wzrostu wartości w określonym przez inwestora okresie. Są to inwestycje o charakterze właścicielskim, polegające na obejmowaniu w przedsiębiorstwie udziałów lub akcji przez fundusze private eguity" (www.nsrr.gov.pl). Fundusze typu private equity "udzielają" pomocy finansowej najczęściej na okres od pięciu do siedmiu lat.

Inną formą inwestowania są inwestycje typu capital venture, które wiążą się z większym ryzykiem od pozostałych inwestycji private equity, kapitał inwestowany jest bowiem w spółki będące we wczesnych etapach rozwoju bądź rozpoczynające działalność (www.nsrr.gov.pl). Pozostałe inwestycje private eqnity, obejmują również inwestowanie w podmioty, które są w późniejszych fazach rozwoju.

W Polsce capital venture działają już kilkanaście lat, lecz ich udział w inwestycjach przedsiębiorstw nie jest tak duży, jak w krajach Europy Zachodniej lub Stanach Zjednoczonych. W celu wspierania inwestowania w rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, organy administracji publicznej podejmują jest szereg działań, m.in. finansowo wspierają fundusze kapitałowe.

W tym celu, na mocy ustawy z 3 kwietnia 2005 r. o Krajowym Funduszu Kapitałowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 57, poz. 491), utworzono Krajowy Fundusz Kapitałowy, którego wyłącznym działaniem jest udzielanie wsparcia finansowego funduszom kapitałowym, inwestującym w przedsiębiorców mających siedzibę na terytorium RP, w szczególności w firmy innowacyjne lub prowadzące działalność badawczo-rozwojową.
W ustawie podano także definicję funduszu kapitałowego, który został określony jako osoba prawna lub jednostka organizacyjna, która nie posiada osobowości prawnej i której wyłącznym przedmiotem działalności jest dokonywanie inwestycji.

Przyjęcie w formie ustawy wspierania działania inwestycyjnej funduszy kapitałowych, których przedmiotem działania będzie inwestowanie w przedsięwzięcia małe, innowacyjne i znajdujące się w okresie zalążkowym, jest ważnym zagadnieniem. Przedstawione formy wspierania małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce oraz fakt, iż niektóre z tych form znajdują oparcie w formie aktów normatywnych, świadczy o istotności małych i średnich przedsiębiorstw w kształtowaniu i funkcjonowaniu gospodarki w pełnym zakresie. A przyjęte definicje klasyfikacji mają znaczenie w przypadku ubiegania się przez podmiot o udzielenie pomocy finansowej dotyczącej funkcjonowania.

Zakończenie
Podmioty zaliczane do sektora małych i średnich przedsiębiorstw odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu gospodarek wielu państw, m.in. poprzez kształtowanie przedsiębiorczości i innowacyjności, tworzenie nowych miejsc pracy, wypełnienie "luki niszowej" w gospodarce. Stosowane w poszczególnych krajach kryteria klasyfikacji odnoszą się najczęściej do kryteriów ilościowych lub jakościowych (czasem kryteria te występują łącznie). Istotne jest to, że w niektórych krajach definicje tych podmiotów są zawarte w aktach normatywnych o randze ustawowej. Stosowane w danym kraju normatywy klasyfikacji odnoszą się przede wszystkim do wielkości zatrudnienia i wielkości obrotów lub posiadanych aktywów. Jednak nawet przyjęte w danym kraju kryteria bywają uzależnione od działu (sektora) gospodarki, w jakim działa dany podmiot. Kryteria klasyfikacji stosowane w niektórych krajach stanowią o udzieleniu pomocy publicznej dla tego rodzaju podmiotów. W związku z tym, że przedsiębiorstwa zaliczane do sektora MSP stanowią ważny czynnik dla gospodarki, podejmowane są przez organy administracji publicznej działania w celu wspierania ich rozwoju. Większość podmiotów zaliczanych do tego sektora, bez pomocy w pozyskiwaniu źródeł finansowania, funkcjonuje najczęściej do jednego roku. Dlatego ważne jest, aby działania w zakresie finansowania przedsięwzięć podejmowanych przez te podmioty były wspierane nie tylko w początkowym okresie rozwoju firmy, ale także w późniejszej fazie. Służyć temu mogą inwestycje kapitałowe private equity i capital venture. Wspieranie małych i średnich przedsiębiorstw powinno opierać także na ułatwianiu dostępu do pożyczek i dotacji. Uchwalane akty prawne regulujące te kwestie stanowią pewne kierunki działalności dla instytucji świadczących usługi w zakresie wspierania tychże firm.

Literatura
1.Bąk M., Grabowski M., Kuławczuk P., Nowickim., Wargacki M., Wojnicka E., Małe i średnie przedsiębiorstwa a rozwój regionalny, PARP, Warszawa 2001.
2.Korkozowicz B., Małe i średnie przedsiębiorstwa na świecie, ITEPIB, Radom 2000.
3.Kusak Ł., Jak wybrać najkorzystniejsze źródło finansowania, ABC finansów, dodatek do Serwisu Finansowo-Księgowego; nr 26 (480) z 29.06.2004 r.
4.Nehring A. (red. nauk.), Rynek pracy a rozwój małych i średnich przedsiębiorstw w województwie małopolskim, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 2004.
5.Piasecki B., Ekonomika i zarządzanie małą firmą, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.
6.Small and Medium Enterprise Policies in Japan and Asean-member countries, Organization for Small & Medium Enterprises and Regional Innovation, Japan, March 2007.
7.Tracking compliance: small business and regulation in Canada, Certified Accountants Association of Canada, Canada 2006.
8.Ustawa z 2.07.2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2004 r. Nr 177, poz. 1807 z późn. zm.).
9.Ustawa z 25.11.2004 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2004 r. Nr 281, poz. 2777).
10.Ustawa z 19.11.1999 r. Prawo o działalności gospodarczej (Dz.U. Z 1999 r. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.).
11.Ustawa z 9.11.2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (tj. W Dz.U. z 2007 r. Nr 42, poz. 275).
12.Ustawa z 3.04.2005 r. o Krajowym Funduszu Kapitałowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 57, poz. 491).
13.Rozporządzenie Nr 364/2004/WE z 25.02.2004 r. (Dz.U. WE L 63 z 28.02.2004) w sprawie zastosowania art. 87 i art. 88 Traktatu Wspólnoty Europejskiej w odniesieniu do pomocy państwa dla małych i średnich przedsiębiorstw.
14.Zalecenie Komisji Nr 96/280/WE z 3.04.1996 r. dotyczące definicji małych i średnich przedsiębiorstw (Dz.U. L 107 z 30.04.1996).
15.Zalecenie Komisji z 6.05.2003 r. dotyczące definicji mikroprzedsiębiorstwa oraz małych i średnich przedsiębiorstw (Dz.U. WE Nr L. 124 z 20.05.2003).
16.Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w 2007 r. - Informacje i opracowania statystyczne, GUS Warszawa 2008.
17.www.nsrr.gov.plwww.nsrr.gov.pl.
18.www.ec.europa.euwww.ec.europa.eu.
19.www.cga-canada.orgwww.cga-canada.org.
20.www.sba.govwww.sba.gov.
21.www.moeasmea.gov.twwww.moeasmea.gov.tw.
22.www.smrj.go.jpwww.smrj.go.jp.

Zobacz również:
Kryteria klasyfikacji oraz rozwój małych i średnich przedsiębiorstw, część 1